Irish language

Scannán spreagúil ina bhfuil an bás agus an beatha fite fuaite ina chéile

DLÚTHCHAIRDE RIAMH ANALL: I radharc mothúchnách sa chlár Scéal na Beatha, buaileann Pádraig Schaler (ar chlé) le Seosamh Ó Conchúr san ospís ina bhfuil Seosamh ag fanacht leis an bhás. Rinneadh damáiste mhór d’intinn Phádraig nuair a leagadh é i dtaisme i Meiriceá ach bhí an bheirt acu i gcónaí mór le chéile. 
Robert McMillen

Glothar an bháis - the death rattle. Bhí eagla an domhain orm agus mé i mo pháiste cionn is gur inis mo mháthair dom chur chuala sí an fhuaim seo sula bhfuair a deirfiúr bás i lámha a hathar.

Le cúpla mí (bliain? cá bhfios nuair atá tú i do phaiste?), mhothaigh mé glothar an bháis i ngach srannfaí agus i ngach broim a chuala mé ó sheomra mo thuismitheoirí.

Bhí sé daichead éigin bliain sula bhfuair mo mháthair bás, san Otharlann Ríoga agus ailse uirthi.

Sa soicind sin idir beatha agus bás, scairt mo dheartháir, “All the best, Ma.”

Trí bliana ina dhiaidh sin, rinne m’athair an rud a dhéanadh sé beagnach gach oíche ó d’imigh mo mháthair ar shlí na fírinne. 

D’íosadh sé an bia friochta a d’ullmhaigh sé dó féin agus nuair a bhí sin ite aige, dhoirteadh sé gloine uisce bheatha agus d’amharcadh sé ar VHS den cheoldráma ab ansa leis, La Bohème.

An oíche áirithe sin i mí na Samhna, 1999, chuaigh sé a luí ach níor mhúscail sé arís.

An lá céanna, maraíodh beirt leaid óg i dtimpiste gluaisteáin ar Bhóthar na bhFál agus bhí na hadhlacóirí ar bheagán foirne.

Mar sin de, b’éigean dom féin agus do mo dheartháir corp m’athar a aistriú i mbraillín na leapa inar éag sé go dtí tralaí le é a aistriú go dtí an t-eileatram.

Dá bhfeicinn sin agus mé i mo pháiste, is dócha nach bhfaighinn codladh go deo na ndeor.

Tá a thaithí féin ag gach duine maidir leis an bhás. De réir a chéile, tá an eagla a bhíodh orm roimhe ag dul i léig agus go leor marbhán feicthe agam go dtí seo.

Ina measc, bhí duine amháin, gaol i bhfad amach liom a raibh saol an-achrannach aige, fear meánaosta a chuir lámh ina bhás féin; gaolta a maraíodh le linn na dTrioblóidí, bean óg dhóighiúil ar bhuail taom ollmhór croí go tobann í; fear a thit anuas an staighre agus é ar meisce agus aintín a fuair bás den ailse.

Is cuid den bheatha é an bás. Gach duine a bhí beo riamh, ó na Néandartálacha ar aghaidh go dtí 1900, tá siad uilig marbh ach seachnaíonn muid comhrá ar an imeacht laethúil seo.

Sin an fáth go gcuirim fáilte mhór roimh Scéal na Beatha, clár thábhachtach atá déanta ag an chomhlacht Feirsteach Below the Radar, a dhíríonn ar bhás agus ar bheatha fir amháin, Seosamh (nó Joe) Ó Conchúir.

Leanann Scéal na Beatha Joe agus é in ospís i mBaile Átha Cliath agus an ailse a thabharfadh a bhás air. 

Fríd sheanscannáin, feiceann muid oiread den duine iomlán agus is féidir a fháil ach is léir ón méid sin féin gur fear iontach a bhí ann.

Ealaíontóir, amhránaí, cuideachta mhaith, duine a spreag daoine eile, go háirithe daoine óga agus an aoibh tharraingteach gháire sin a bhíodh air. 

Leanann an scannán Seosamh go dtí go gcuirtear i gcré na cille é, ag meabhrú lena theaghlach agus lena chairde ag am an fhaire agus am na sochraide a bhí mothálach agus traidisiúnta. Labhraíonn a theaghlach is a chairde go macánta agus go hoscailte faoina bhás agus faoi na bealaí ar chuidigh na deasghnátha leo fáil trí gach lá. 

“Scéal Sheosaimh atá in Scéal na Beatha ach is scéal é faoin bhás agus faoi na deasghnátha a bhaineann le bás agus na traidisiúin in Éirinn,” arsa Mairéad Ní Thréinir, stiúrthóir an scannáin.

Baineann sé fosta, dar liomsa, leis na chaidrimh idir dhaoine, ar an cheol agus ar an chultúr agus ar an dóigh ar cheart don uile dhuine againn an saol seo amháin ata againn a shaibhriú a oiread agus is féidir san oiread bealaí éagsúla agus is féidir.

Mar sin, tógáil meanman a bhí sa chlár, 

Sílfeadh daoine, b’fhéidir, gur aisteach an rud é saol duine a scannánú agus é ag teacht chun deiridh.  

Fágaimis an focal deireanach ag deartháir Sheosaimh, Philip.

“The filming was a great highlight for Joe in the final week of his life, an important event for him,  ar sé.

“He didn’t say this, but his quiet pride and joy was obvious. Mairéad’s filming followed us through those last days, and through the weeks of ritual and mourning that followed, always unobtrusively but always there, in a strangely very comforting kind of way. It just felt right. This was probably because, for us, it was like a much deserved tribute to our brother, of a type that could not be bettered, and of which he himself could imagine nothing better - as Gaeilge, with TG4. Sure what on earth could beat that?!” ar sé.

Craolfar Scéal na Beatha ar TG4 ar 17 Aibreán ag 9.30i.n. Léirigh Below The Radar an scannán le tacaíocht ón Chiste Craoltóireachta Gaeilge. 

 

Enjoy reading the Irish News?

Subscribe from just £1 for the first month to get full access

Topics

Categories

Irish language

Today's horoscope

Horoscope


See a different horoscope: