Irish language

Tá Stephen Hawking ar shlí na fírinne a chaith sé a shaol ag meabhrú faoi

STEPHEN HAWKING: Adhlacadh an t-eolaí Dé Sathairn agus tuairim’s ar 500 duine ar cuireadh cuireadh orthu ag Great St. Mary’s Church in Ollscoil Cambridge. Bhí an tOllamh Niall Ó Donnchadha ar na hÉireannaigh a raibh aithne acu ar Hawking  
Robert McMillen

IS BEAG “céiliurán” a d’éirigh clúiteach ag plé leis an an chorraíl bhoilscitheach, an tsingilteacht agus radaíocht ó phoill dhubha ach duine as an ghnáth, ar ndóigh, a bhí in Stephen Hawking a fuair bás an tseachtain seo.

Bhí sé in ann an tránna éagsúla a fhreastal - an t-eolaí aonarach agus an fear poiblí, an staidéar dian ar mhistéirí diamhra an cosmais agus - ceal focal cuí eile - an chraic.

Agus bhí sé de dhrochádh air gur bhuail an scléaróis chliathánach amatrófach, cineál galar néarón luadrach, é agus é 21 bliain d’aois, codarsnacht eile idir an cholainn bhriste agus an intinn foirfe.

Beidh cuimhne ag an ghnáthdhuine nach bhfuil suim dá laghad acu san eolaíocht ar Stephen Hawking as é a fheiceáil ar The Simpsons, ar Star Trek, ar The Big Bang Theory agus ar chláir eile ghrinn ach ar na hÉireannaigh a bhuail leis ina shaol gairmiúil, bhí an Dr Niall Ó Donnchadha, Ollamh Emeritus le Fisic i gColáiste Ollscoile Chorcaí.

“Do bhuaileas le Stephen Hawking go minic ach an uair deiridh gur chasas leis, bhí sé in 2002 nuair a thug sé léacht i mBaile Átha Cliath,” arsa an Dr Ó Murchadha liom.

“Bhíomar ag obair sa ghort céanna a bheag nó a mhór ach bhí luí nós mó aige siúd leis an ghaol idir an meicnic chandamach agus an coibhneasacht ghinearálta. Bhíos-sa gafa a bheag nó a mhór leis an fhisic chlasaiceach, leis an coibhneasacht ghinearálta í féin.

“Seachas sin, bhí ceangal eadrainn cé nár scríobhas alt leis ach bhí a fhios agam cad a bhí ar siúl aige agus is dóigh liom go raibh a fhios aige siúd cad a bhí ar siúl agamsa,” arsa an Dr Ó Murchadha.

Cé go raibh - nó cionn is go raibh - galar ar Hawking ar feadh an chuid is mó dá shaol, bhí sé in ann a fhuinneamh uilig a chur san obair mar bhí intinn chomh forbartha sin agus chomh fiosrach sin aige. 

“Toisc go raibh galar air, ní raibh de rogha aige ach díriú ar an obair,” arsa Niall. 

“Mar sin de, bhí sé in ann níos mó uaireanta a chloig sa lá a chaitheamh ag dul don obair agus bhí a rian sin ar na torthaí a fuair sé.”

Deir daoine gur oscail sé doirse a dtiocfadh le daoine eile dul tríothu ó thaobh na heolaíochta agus ó thaobh an méid a dtig le daoine a baint amach, daoine a bhfuil míchumais orthu ach go hairithe. 

“Dhein sé soiléir do dhaoine nár chonstaic amach is amach é an míchumas mar gheall ar an obair gur dhein sé, an nach idir an mheicnic chandamach agus an coibhneasacht ghinearálta a shoiléiriú ar shlí nach raibh aon duine eile a dhéanamh,” arsa an Dr Ó Donnchadha.

Bhí luí leis an eite chlé go cinnte le sonrú i bpolaitíocht Hawking - labhair sé amach ar son na bPalaistíneach agus throid sé le Rúnaí Sláinte na Breataine, Jeremy Hunt, ar an drochbhail atá ar an tSeirbhís Náisiúnta Sláinte thall.

Agus bhí sé ina aindiachaí amach is amach. Tá siad ann a chreideann gur féidir a chruthú go bhfuil Dia fríd an fhisic ach ní aontódh an Dr Ó Donnchadha leis sin.

“Oh, ní féidir,” ar sé go tarcaisneach. “Sin rud amháin a n-aontaíonn gach éinne leis, nach bhfuil aon chruthúnas ann do Dhia. Ní féidir é sin a chruthú.” ar sé.

Deir an Dr Ó Donnchadha chomh maith nach féidir na teoiricí is úire san fhisic a chruthú ach san fhadtéarma.

“Sin an trioblóid,” ar sé. “Tá mé ag obair le daoine eile ar an coibhneasacht uimheartha faoi láthair ach ní bheidh a fhios againn cad is fiú an obair seo go cionn 50 bliain. 

“Smaoinigh ar an mheicnic chandamach, mar shampla eile. Nuair a curthaíodh é i 1925, ghlac daoine leis nach raibh ann ach cluiche ag leibhéal ard intleachta ach anois tá sé i ngach áit.

“Léasair, ní fhaca éinne iad mar rudaí a n-úsáidfeadh aon neach sa saol seo nuair a cruthaíodh iad. 

“Sin an trioblóid atá leis an fhíor-eolaíocht i gcoitinne, go bhfuil an úsáid i bhfolach taobh thiar den bheartas,” ar sé.

Inseoidh an aimsir cé acu bhí an ceart ag Stephen Hawking faoin chruinne nó nach raibh.

 

GLUAIS BHEAG:

chorraíl bhoilscitheach - inflationary perturbation

an tsingilteacht - singularity

coibhneasacht uimheartha - numerical relativity

meicnic chandamach - quantum mechanics

coibhneasacht ghinearálta - general relativity

léasair - lasers

 

Enjoy reading the Irish News?

Subscribe from just £1 for the first month to get full access

Irish language

Today's horoscope

Horoscope


See a different horoscope: